Αντικειμενικότητα του φορολογικού ελέγχου

Abstract

Η παρούσα εργασία εκπονήθηκε με στόχο να αναδείξει τους παράγοντες που επηρεάζουν την αντικειμενικότητα του φορολογικού ελέγχου, προσθέτοντας νέα δεδομένα στην μέχρι τώρα έρευνα, ενώ αναδεικνύει και την διαχρονική εξέλιξη παραγόντων που έχουν διερευνηθεί και καταγραφεί στο παρελθόν. Αρχικά καταγράφεται μία συνοπτική παρουσίαση του ορισμού της φοροδιαφυγής και του φορολογικού ελέγχου, ενώ απαριθμούνται και παρουσιάζονται τα είδη του φορολογικού ελέγχου, οι υπηρεσίες που είναι επιφορτισμένες με την διενέργεια των ελέγχων, τα χαρακτηριστικά των ελεγκτών και τα τεκμήρια που συλλέγονται και λαμβάνονται υπόψη σε κάθε έλεγχο. Στη συνέχεια επιχειρείται μία αποτίμηση του ελεγκτικού έργου, όπως προκύπτει μέσα από έρευνες που έχουν ήδη διενεργηθεί από το 2020, από τις οποίες επιλέχθηκε ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα και παρουσιάζεται συνοπτικά, καθώς και από τον έλεγχο που διενεργήθηκε από το Ελεγκτικό Συνέδριο για την αποτίμηση του ελεγκτικού έργου για τα έτη 2020 και 2021, όπως καταγράφηκε στην σχετική Έκθεση Ελέγχου. Τα ευρήματα τόσο από τις αντιπροσωπευτικές έρευνες που επιλέχθηκαν, όσο και από την Έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου συγκλίνουν σε πέντε (5) παράγοντες που επηρεάζουν αρνητικά την αποτελεσματικότητα των φορολογικών ελέγχων και σε τρεις (3) παράγοντες που έχουν θετική επίδραση. Συνοπτικά οι παράγοντες με αρνητική επίδραση είναι η πολυνομία και ασαφείς διατάξεις της φορολογικής νομοθεσίας, η ελλιπής επιμόρφωση των φορολογικών ελεγκτών, ο μεγάλος όγκος υποθέσεων που αναλογούν σε κάθε ελεγκτή, η διαφθορά και τα ελλιπή πρότυπα και οδηγίες ελέγχου. Οι παράγοντες που επιδρούν θετικά στην αποτελεσματικότητα των φορολογικών ελέγχων είναι τα πληροφοριακά συστήματα και η ηλεκτρονική πρόσβαση σε πληροφορίες των ελεγχόμενων και σε πληροφορίες από τρίτους, η επιλογή υποθέσεων για έλεγχο με κριτήρια ανάλυσης κινδύνου και τα νέα νομικά θεσπισμένα εργαλεία ελέγχου (έμμεσες τεχνικές ελέγχου, My Data). Με βάση τα συμπεράσματα των αντιπροσωπευτικών ερευνών και του Ελεγκτικού Συνεδρίου, διενεργήθηκε η παρούσα έρευνα με την μέθοδο της δειγματοληπτικής έρευνας με συγκέντρωση πρωτογενών δεδομένων. Το ερωτηματολόγιο που καταρτίστηκε διαμοιράστηκε σε ελεγκτές που υπηρετούν σε ελεγκτικές υπηρεσίες της Α.Α.Δ.Ε. σε όλη την Ελλάδα και απαντήθηκε από 151 ελεγκτές. Στόχος της έρευνας ήταν να καταγράψει την διαχρονική εξέλιξη των παραγόντων που αναδείχθηκαν από τις προηγούμενες έρευνες, να αναδείξει εξωγενείς παράγοντες που επηρεάζουν το φορολογικό αποτέλεσμα και δεν είχαν ενταχθεί σε προηγούμενες έρευνες και να προσδιορίσει τον βαθμό που κάθε παράγοντας επιδρά στο φορολογικό αποτέλεσμα. Από την επεξεργασία των απαντήσεων και από την ανάλυση των συσχετίσεων μεταξύ τους, διατυπώθηκαν τα συμπεράσματα της έρευνας, αλλά και οι προτάσεις για βελτίωση και εξομάλυνση των αρνητικών παραγόντων, όπως και προτάσεις για μελλοντική έρευνα. Κυρίαρχο χαρακτηριστικό της έρευνας είναι ότι ο τρόπος που αντιμετωπίζουν οι ελεγκτές τους αρνητικούς παράγοντες που επηρεάζουν το έργο τους, εμπεριέχει μεγάλο βαθμό προσωπικής επιλογής, καθώς απουσιάζουν σε μεγάλο βαθμό σαφείς οδηγίες από την φορολογική διοίκηση για ομοιόμορφη και καθολική δράση.The following dissertation was conducted with the aim of highlighting the factors influencing the objectivity of tax auditing, by contributing new data to the existent research, while also examining the continuous evolution of factors that have been examined in the past. Initially, a concise presentation of the definition of tax evasion and tax auditing is provided, followed by an enumeration and description of the types of tax audits, the services responsible for conducting them, the characteristics of auditors and the evidentiary material collected and taken into account in each audit. Subsequently, an assessment of the auditing process is attempted, based on studies that have been conducted since 2020, from which a representative sample was selected and briefly presented and, in addition, from the audit conducted by the Court of Audit for the evaluation of tax auditing for the years 2020 and 2021, as documented in the Court of Audit’s Official Report. The findings from both the selected representative studies and the Court of Audit’s Official Report converge on five (5) factors that negatively impact the effectiveness of tax audits and three (3) factors that have a positive influence. In summary, the negatively impacting factors include the excessive and abstract provisions of tax legislation, the inadequate training of auditors, the plethora of cases that pertain per auditor, corruption and the inadequate auditing standards and guidelines. Conversely, the factors that enhance the effectiveness of tax audits are the informative systems and the online access to taxpayer’s and third-party data, the selection of cases based on risk analysis criteria and the newly legally established auditing tools (indirect audit techniques, MyData). Based on the conclusions of the representative studies and the Court of Audit, this dissertation was conducted by utilizing the survey methodology and the collection of primary data. The questionnaire that was developed, was distributed to auditors actively serving in auditing departments of the Independent Authority for Public Revenue (Α.Α.Δ.Ε.) across Greece and was completed by 151 auditors. The objective of the research was to record the intertemporal evolution of the factors identified in previous studies, highlight the exogenous factors affecting tax outcomes that had not been included in prior studies and determine the extent to which each factor influences tax outcomes. From the processing of responses and the analysis of correlations among them, research conclusions were formulated, along with recommendations for improving and mitigating the negative factors, as well as suggestions for future research. A key characteristic of this study is the auditor’s approach to the negative factors that affect their work, which involves a high degree of personal discretion, as distinct instructions from the tax administration for unvarying and universal actions are largely absent.