Τεχνητή Νοημοσύνη και επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ως ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση: μελέτη περίπτωσης στον Νομό Σερρών

Abstract

Η ραγδαία διάδοση της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) μετασχηματίζει τον τρόπο με τον οποίο παράγεται, οργανώνεται και αξιολογείται η γνώση, δημιουργώντας νέες δυνατότητες αλλά και νέες απαιτήσεις για τα εκπαιδευτικά συστήματα. Στο πλαίσιο αυτό, η επαγγελματική ανάπτυξη των εκπαιδευτικών αποκτά στρατηγική σημασία, καθώς η αποτελεσματική αξιοποίηση της ΤΝ δεν εξαρτάται μόνο από την ύπαρξη τεχνολογικών εργαλείων αλλά κυρίως από τις γνώσεις, τις στάσεις, την παιδαγωγική κρίση και την ικανότητα των εκπαιδευτικών να τα εντάσσουν υπεύθυνα στη διδακτική πράξη. Η παρούσα διπλωματική εργασία διερευνά την επαγγελματική ανάπτυξη και επιμόρφωση των εκπαιδευτικών της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης στον Νομό Σερρών, με έμφαση στην ψηφιακή ετοιμότητα, στον γραμματισμό ΤΝ, στις στάσεις απέναντι στην ΤΝ, στις επιμορφωτικές ανάγκες, στα κίνητρα και στα εμπόδια συμμετοχής σε προγράμματα επαγγελματικής ανάπτυξης. Παράλληλα εξετάζει τον ρόλο της σχολικής υποστήριξης και των διαθέσιμων πόρων ως οργανωσιακών προϋποθέσεων για την ουσιαστική υιοθέτηση της ΤΝ και αναλύει με ποιον τρόπο η οργανωμένη επιμόρφωση και η υπεύθυνη αξιοποίησή της μπορούν να ενισχύσουν το ανθρώπινο κεφάλαιο και να λειτουργήσουν ως μορφή στρατηγικής ικανότητας και ως «ανταγωνιστικό πλεονέκτημα», με την έννοια της βελτίωσης της εκπαιδευτικής ποιότητας, της καινοτομίας, της προσαρμοστικότητας και της αποτελεσματικότητας της σχολικής μονάδας. Η έρευνα ακολουθεί ποσοτική προσέγγιση μελέτης περίπτωσης και βασίζεται σε δομημένο ερωτηματολόγιο. Η εμπειρική ανάλυση βασίζεται σε 120 απαντήσεις εκπαιδευτικών της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης στον Νομό Σερρών. Τα αποτελέσματα αναδεικνύουν υψηλή αποδοχή της ανάγκης για συνεχιζόμενη επιμόρφωση, θετικές προσδοκίες από τη χρήση της ΤΝ και παράλληλα σημαντικές ανησυχίες για την αξιοπιστία, την προστασία προσωπικών δεδομένων και την κριτική σκέψη. Η εργασία καταλήγει σε προτάσεις για στοχευμένη, πρακτική και διαφοροποιημένη επιμόρφωση των εκπαιδευτικών, με συνδυασμό τεχνικών, παιδαγωγικών και ηθικο-νομικών διαστάσεων, καθώς και με σταθερή σχολική υποστήριξη, κατάλληλες υποδομές και κοινότητες επαγγελματικής μάθησης. Η ανθρώπινη εποπτεία, η διαφάνεια, η κριτική αξιολόγηση των παραγόμενων αποτελεσμάτων, η ισότιμη πρόσβαση και η προστασία των μαθητών αναδεικνύονται ως αναγκαίες προϋποθέσεις για μια βιώσιμη και παιδαγωγικά υπεύθυνη ενσωμάτωση της ΤΝArtificial Intelligence (AI) is rapidly transforming how knowledge is produced, organized and assessed, creating new opportunities and new demands for education systems. In this context, teachers’ professional development becomes strategically important because meaningful AI integration depends not only on access to technological tools but also on teachers’ knowledge, attitudes, pedagogical judgement and capacity to use such tools responsibly. This thesis investigates professional development and training needs of secondary education teachers in the Serres regional unit, with emphasis on digital readiness, AI literacy, attitudes towards AI, motivations and barriers to professional learning. It also examines school support and resource availability as organizational conditions for meaningful AI adoption, and explores how systematic professional development and responsible AI use may strengthen human capital and function as a strategic capability and a form of competitive advantage, understood here as enhanced educational quality, innovation, adaptability and organizational effectiveness rather than commercial competition. The study follows a quantitative cross-sectional case-study design based on a structured questionnaire. The empirical analysis is based on 120 responses from secondary education teachers in the Serres regional unit. The analysis examines internal consistency, descriptive patterns, group differences, correlations and multivariable relationships. The findings indicate strong support for continuous professional development, positive expectations regarding the educational use of AI, and substantial concerns about reliability, personal data protection and critical thinking. The thesis concludes with recommendations for practical, differentiated and ethically grounded professional development in AI, supported by institutional resources and professional learning communities while preserving human oversight, critical thinking, transparency, equity and data protection.